1960’ların Litvanya’sında, genç ekonomist ve sosyolog Aušra Augustinavičiūtė (Augusta), insan ilişkilerindeki görünmez örüntüleri çözmeye çalışıyordu. Neden bazı insanlar birlikte çalışırken mükemmel uyum yakalıyor, bazıları ise sürekli sürtüşme yaşıyordu? Bu soru, onu Carl Jung’un psikolojik tipler teorisini yeniden yorumlamaya ve genişletmeye itti.
Augusta, Polonyalı psikiyatr Antoni Kępiński’nin информационный метаболизм (bilgi metabolizması) kavramını Jung’un fonksiyon teorisiyle birleştirdi. Ortaya çıkan sistem — Socionics — insan zihninin bilgiyi nasıl aldığını, işlediğini ve başkalarıyla nasıl paylaştığını modelliyor.
Bilgi Metabolizması: Temel Metafor
Vücudumuz yiyecekleri sindirip enerjiye dönüştürür; zihnimiz ise bilgiyi işleyip anlama ve eyleme dönüştürür. Bu bilgi metabolizması (IM) kavramı Socionics’in temelidir.
Her birey bilgiyi farklı “sindirir”:
- Bazıları önce mantıksal tutarlılığa bakar
- Bazıları duygusal atmosferi okur
- Bazıları somut detaylara odaklanır
- Bazıları ise olasılıkları tarar
Bu farklılıklar rastgele değil — sistematik ve tahmin edilebilir örüntüler izler.
Tarihsel Arka Plan
| Dönem | Gelişme |
|---|---|
| 1913 | Carl Jung, Psychological Types yayınlar — 4 fonksiyon, 8 tip |
| 1960’lar | Antoni Kępiński “bilgi metabolizması” kavramını geliştirir |
| 1968 | Augusta, Jung’un 4 fonksiyonunu 8’e çıkarır → 16 tip |
| 1978-1980 | Augusta’nın temel eserleri yayınlanır: İlişkilerin Görelilik Teorisi, İnsanın İkili Doğası |
| 1991 | Uluslararası Socionics Enstitüsü (Kiev) kurulur |
| 1995 | Rusya Doğa Bilimleri Akademisi, Socionics’i resmi keşif olarak tanır |
| 2000’ler | Viktor Gulenko, DCNH subtypes ve Bilişsel Stiller teorilerini geliştirir |
Socionics, Sovyetler Birliği döneminde gelişti. Bu nedenle birincil kaynakların çoğu Rusça’dır ve Batı’daki MBTI geleneğinden bağımsız evrilmiştir.
Jung’dan Farkları
Augusta, Jung’un teorisini aldı ama önemli ölçüde dönüştürdü:
| Boyut | Carl Jung | Socionics |
|---|---|---|
| Fonksiyon Sayısı | 4 (baskın, yardımcı, vs.) | 8 pozisyonlu Model A |
| Tip Sayısı | 8 tip | 16 tip (sociotype) |
| Terminoloji | Thinking / Feeling | Logic (Ti/Te) / Ethics (Fi/Fe) |
| Odak | Bireysel psikoloji | İntertype ilişkiler — tipler arası etkileşim |
| Model | Dinamik, gelişimsel | Yapısal, sabit fonksiyon pozisyonları |
Augusta’nın en önemli katkısı, intertype ilişkiler teorisidir. Jung, tipler arası etkileşimi sistematik olarak modellemedi; Augusta ise 14 farklı ilişki dinamiği tanımladı.
MBTI’dan Temel Farklar
Socionics ve MBTI aynı Jungcu köklerden beslenir ama farklı yönlere evrilmiştir:
| Konu | MBTI | Socionics |
|---|---|---|
| Odak | Dikotomiler (E/I, N/S, T/F, J/P) | Fonksiyonlar ve pozisyonları |
| J/P Yorumu | Dışa yönelik tercih | Rasyonel/İrrasyonel (dikotomi anlamı farklı!) |
| İntrovert J/P | INTJ = Ni dominantı | ILI = Ni dominantı (ama Socionics’te “p” ile biter) |
| İlişki Teorisi | Yok veya yüzeysel | 14 matematiksel ilişki tipi |
| Model Derinliği | 4 fonksiyon, tercihi hiyerarşi | 8 fonksiyon, her biri farklı boyut ve bilinç düzeyi |
MBTI’da “INTJ” olan biri, Socionics’te ILI (INTp) olarak kodlanır. Son harf, dışa yönelik fonksiyonu değil, dominant fonksiyonun rasyonel/irrasyonel olup olmadığını gösterir. Karıştırmamak için üç harfli Socionics kodlarını (ILI, ESE, vb.) kullanın.
Temel Kavramlar Sözlüğü
Bilgi Elementi (Information Element — IE)
Sekiz temel bilgi kategorisinden biri. Her element, gerçekliğin belirli bir yönünü temsil eder:
| Element | Sembol | Alan |
|---|---|---|
| Extraverted Logic (Te) | ◼ | Verimlilik, süreçler, olgular |
| Introverted Logic (Ti) | ◻ | Sistemler, tutarlılık, kategoriler |
| Extraverted Ethics (Fe) | ◆ | Duygusal atmosfer, grup enerji |
| Introverted Ethics (Fi) | ◇ | Kişisel değerler, ilişki mesafesi |
| Extraverted Sensing (Se) | ● | Güç, irade, anlık etki |
| Introverted Sensing (Si) | ○ | Konfor, beden hissi, estetik |
| Extraverted Intuition (Ne) | △ | Olasılıklar, potansiyel, fikirler |
| Introverted Intuition (Ni) | ▽ | Zaman, öngörü, gelişim |
Model A
Augusta’nın geliştirdiği 8 pozisyonlu bilişsel model. Her tip, 8 elementi bu pozisyonlara farklı şekilde yerleştirir. Detaylar için: model-a
Quadra
Aynı 4 elementi değerli gören 4 tipin oluşturduğu grup. Quadra üyeleri benzer değerleri ve iletişim tarzlarını paylaşır:
Intertype İlişkiler
İki tip arasındaki etkileşim dinamiği. 14 farklı ilişki tipi tanımlanmıştır: intertype-iliskiler
Socionics Ne Değildir
Yaygın yanlış anlamalar:
❌ “Davranış Tahmini”
Socionics, bilgi işleme eğilimlerini modelliyor — spesifik davranışları değil. Aynı tipteki iki kişi çok farklı davranabilir; farklı tipteki iki kişi benzer davranabilir.
❌ “Stereotip Katalogu”
“Tüm ILE’ler dağınıktır” veya “Tüm LSI’lar katıdır” gibi genellemeler hatalıdır. Tip, tek bir özellik değil — 8 fonksiyonun karmaşık etkileşimidir.
❌ “Kader Haritası”
Tipler arası ilişkilerin “olumlu” veya “olumsuz” olarak etiketlenmesi basitleştirmedir. Her ilişki tipi farklı dinamikler sunar — hiçbiri mutlak “iyi” veya “kötü” değil.
❌ “Bilimsel Kanıt”
Socionics ampirik değil teorik bir çerçevedir. Faydalı bir model sunar ama “bilimsel gerçek” iddiasında değil.
Socionics’i bir harita olarak düşünün — gerçekliğin kendisi değil, onu anlamak için kullanılan bir araç. Harita ne kadar iyi olursa olsun, arazinin yerini tutmaz.
Sonraki Adımlar
- model-a — 8 fonksiyon pozisyonunu öğren
- intertype-iliskiler — İlişki dinamiklerini keşfet
- bilissel-stiller — Gulenko’nun bilişsel stil teorisi
- Quadra’nı bul: Alpha, Beta, Gamma, Delta